Petrović-Njegoš

Četvrta crnogorska dinastija, Petrović-Njegoši su Crnom Gorom vladali 221 godinu – od 1697. do 1918. godine. Vladali su s prekidima od 1768- 1773 (Šćepan Mali) i 1781- 1784 (vladika Arsenije Plamenac). 


Petrović-Njegoš, Danilo

(Njeguši, oko 1670- manastir Podmaine, 11. I 1735), crnogorski vladika i vladar (1697 - 1735). Rodonačelnik je crnogorske dinastije Petrović Njegoš. Njegovo prvobitno ime bilo je Niko (Nikola). Otac mu se zvao Stjepan (Šćepac), a majka Ana. Kao mladić napustio je roditeljski dom i nastanio se u Cetinjskom manastiru u kome se i zamonašio. Ubrzo je postao arhimandrit. Za vladiku je izabran na Zboru crnogorskih glavara 1697, a zavladičen je u Sečuju 1700. godine. Prilikom posvećenja srpski patrijarh Arsenije III izdao je Danilu sinđeliju kojom je utvrđena jurisdikcija cetinjskog mitropolita. U dokumentu su pobrojana ova mjesta: Crna Gora, Grbalj, Paštrovići, Krtoli, Luštica, Bar, Skadar, Ulcinj, Podgorica, Žabljak, Zeta, Kuči, Bratonožići, Bjelopavlići i Piperi. Vladika Danilo je crkvenu jurisdikciju iskoristio u političke i državne ciljeve, jer je svoju duhovnu vlast nad pravoslavcima koji su bili pod Venecijom i Turskom koristio za širenje ideje o nezavisnosti Crne Gore. Vladika Danilo je prvi unio među crnogorska plemena ideju o nezavisnosti Crne Gore. On je tvorac političke misli o slobodi i nezavisnosti Crne Gore.

Crnojevići

Treća crnogorska srednjovjekovna dinastija. Krajem 14. vijeka Crnojevići su bili vlastelinska porodica u Zeti, da bi već prvih decenija 15. vijeka postali jedna od najsnažnijih i politički najuticajnijih zetskih porodica. U vrijeme Balšića njihovi glavni posjedi bili su oko Lovćena, a imali su i nekoliko sela u priobalju Skadarskog jezera. Rodonačelnikom porodice smatra se Crnoje (Đurašević), koji je imao sinove Radiča, Stefana i Dobrovoja. Svi oni se pominju krajem 14. vijeka. Od potomaka porodice Crnojević, značajnu političku ulogu u Zeti imali su početkom 15. vijeka potomci Crnojevog sina Stefana - Đurađ i Lješ (Aleksa). Obojica se pominju u periodu od 1403. do 1435. godine. Đurađ je imao sinove Đurašina, Kojčina, Stefana i jednog sina čije ime nije poznato. Đurađev sin Stefan (Stefanica), koji se prvi put pominje 1426. godine, bio je prvi vladar Zete (Crne Gore) iz porodice Crnojević. Vladao je od 1451. do 1464/65. godine. Stefan je bio oženjen kćerkom Ivana Kastriota, odnosno, sestrom Đerđa Kastriota Skenderbega (1404-1468), s kojom je imao dva sina - Đurađa i Ivana. O Stefanovom sinu Đurađu i njegovom potomstvu, nema podataka. Drugi Stefanov sin Ivan bio je najprije oženjen Gojsavom, kćerkom Đorđa Arijanita Komnina, a nakon nje oženio se Marom, kćerkom Stefana Vukčića Kosače (1469). Ivan Crnojević je imao tri sina - Đurađa, Stefana i Stanišu, te dvije kćeri o kojima nema nikakvih podataka. Ivan Crnojević je vladao Crnom Gorom od 1465. do 1490. godine. Njegov nasljednik na prijestolu bio je Đurađ, koji je vladao od 1490. do 1496. godine. I Đurađ se ženio dva puta – prva žena mu je bila Jelena, kćerka Karla Musakije, a druga Jelisaveta, kćerka mletačkog plemića Antonija Erica. Iz drugog braka imao je četiri sina (Solomona, Konstantina, Ivana, Antonija) i dvije kćeri o kojima nema podataka. Đurađ Crnojević je umro poslije 1514. godine. Đurađev brat Stefan upravljao je Crnom Gorom kao osmanski namjesnik od 1496. do 1498. godine, a najmlađi brat Staniša primio je 1485. godine islam, i uzeo ime Skenderbeg. Kao osmanski sandžak-beg upravljao je Crnom Gorom od 1513. do 1530. godine. Vladarska porodica Crnojević imala je svoj grb (dvoglavi bijeli orao) i zastavu (crveno polje sa grbom u sredini).

Balšići

Crnogorska srednjovjekovna dinastija (druga po redu), koja je vladala Zetom od 1360. do 1421. godine. Balšići su, u vrijeme vladavine Nemanjića Zetom, bili jedna od najmoćnijih vlastelinskih porodica. Poslije smrti cara Dušana (1355) Balšići postaju oblasni gospodari, priznajući samo formalno vlast srpskog cara. Dušanov nasljednik, car Uroš, priznaje Balšićima potpunu vlast u Zeti, pa u povelji iz 1360. garantuje dubrovačkim trgovcima sigurno putovanje na teritoriji Srpskog carstva i „na Zetu na Balšiće ili na državu kneza Vojislava.“ Porodica Balšić je u Zetu došla krajem 13. vijeka (1272-1280), i to iz Francuske (Provansa). Pripadali su aristokratskom staležu, a njihovo prezime bilo je de Bo (de Baulx ili de Baux). Balšići u Zetu dolaze u vrijeme kada u njoj stalno boravi srpska kraljica Jelena, žena kralja Uroša I, koja je bila francuska princeza. U njenoj službi nalazio se i Mate Balšić, koji je prvi Balšić iz Zete koji se pominje u izvorima. Maja 1304. kraljica Jelena je po Mati Balšiću poslala pismo dubrovačkom knezu, što svjedoči da je riječ o čovjeku iz njenog neposrednog okruženja. Postoje pretpostavke i da su se Balšići kasnije orodili s Nemanjićima, što ih je uzdiglo u odnosu na ostale zetske feudalce i dalo im ekonomsku i političku moć bez koje ne bi mogli ovladati Zetom.

U vrijeme kada Balšići preuzimaju vlast u Zeti, na čelu porodice bio je Balša I, koji je imao tri sina: Stracimira (umro 1372), Đurađa I (umro 1378) i Balšu II (poginuo 1385). Stracimir je bio oženjen Jerinom, kćerkom albanskog velikaša Progona Dukađina, i s njom je imao sina Đurađa, koji je bio gospodar Zete od 1385. do 1403. godine, pod imenom Đurađ II Stracimirović Balšić. Đurađ II Stracimirović Balšić je bio oženjen Jelenom, kćerkom srpskog kneza Lazara Hrebeljanovića, koja se poslije njegove smrti udala za bosanskog vojvodu Sandalja Hranića (1411). Đurađev i Jelenin sin bio je Balša III, posljednji vladar iz dinastije Balšić, koji je upravljao Zetom od 1403. do 1421. godine. Balša III je naprije bio oženjen Marom, kćerkom albanskog feudalca Nikite Topije, a zatim Boljom, kćerkom Koje Zakarije. Iz dva braka imao je troje djece – sina, čije ime nije poznato, i kćerke: Jelenu, kasnije ženu Stefana Vukčića Kosače, i Todoru, koja se udala za Petra Vojsalića. Drugi sin Balše I, Đurađ I, vladao je Zetom još za očevog života, od 1362. do 1378. godine. Bio je najprije oženjen Oliverom, kćerkom Vukašina Mrnjavčevića, a zatim Teodorom, kćerkom despota Dejana. Iz ova dva braka Đurađ I je imao četvoro djece. Treći sin Balše I, koji je imao vladarsko ime Balša II, upravljao je Zetom od 1378. do 1385. godine. Balša II je bio najprije oženjen Komninom, kćerkom despota Jovana od Valone, a zatim Jelenom, kćerkom Radoslava Hlapena. Iz ovog braka imao je jednu kćer. Potomci Balšića posljednji put se pominju oko 1500. godine.

Vojislavljevići

Dinastija koja je vladala Dukljom od kraja X do kraja XII vijeka, prva crnogorska dinastija. Dobila je ime po knezu Vojislavu, iako je prvi vladar iz ove porodice, o kome se nešto više zna, bio knez Vladimir, Vojislavov stric ili brat od strica. Vojislav je definitivno zbacio vizantijsku vlast i proširio teritoriju Duklje na Travuniju i dračku oblast. Vojislavov sin Mihailo prvi je dukljanski vladar za koga se pouzdano zna da je imao titulu kralja, i to priznatu od pape. Nasljednik kralja Mihaila, kralj Bodin, osvojio je Rašku i Bosnu i izdejstvovao od Rima podizanje barske biskupije u rang nadbiskupije. Bodin je uspostavio veze sa Normanima iz južne Italije i oženio se Jakvintom, ćerkom normanskog vladara iz Barija. Dolazio je u direktan kontakt sa predvodnicima krstaškog pohoda 1099. godine. Krajem XII vijeka Duklja je dostigla vrhunac u državnom razvoju. Obuhvatala je teritoriju od rijeke Vojuše do Neretve i od Jadranskog mora do sjevernih granica Raške i Bosne. Nakon smrti kralja Bodina, moć Duklje počinje da slabi. Nastupa period (1108 – 1185) čestih građanskih ratova i unutrašnjih razdora koji su na kraju uništili Duklju. Poslednji kraljevi iz dinastije Vojislavljevića (Vladimir, Dobroslav, Đorđe, Grubiša, Gradhina, knez Radoslav) nijesu uspjeli da sačuvaju državu od vizantijskog i raškog uticaja. Na kraju je u Duklji preovladao vizantijski uticaj, a oko 1185. godine raški župan Stefan Nemanja je osvojio Duklju.

Vladimir (oko 970 – Prespa, 1016),

Dukljanski knez (oko 990 – 1016), svetac. Vladao je Dukljom krajem X vijeka do 1016. godine. Teritorija njegove države prostirala se između rijeke Bojane i Boke Kotorske, i između Jadranskog mora i gornjeg toka rijeke Morače. Vladimir je pokušao da sklopi savez sa Vizantijom, kako bi suzbio namjere makedonskog cara Samuila da pokori Duklju. U tome nije uspio pa je car Samuilo 997. godine napao Duklju. Do prvog sukoba makedonske i dukljanske vojske došlo je oko rijeke Bojane. U toj bici makedonska vojska je pobijedila, a knez Vladimir je zarobljen i odveden na Samuilov dvor u Prespu. U zatočeništvu kod makedonskog cara, knez Vladimir je ostao izvjesno vrijeme, a onda je, pošto se oženio carevom ćerkom Kosarom, vraćen u Duklju kao Samuilov namjesnik. Pored Duklje, Vladimir je dobio na upravu i dračku oblast. Od tada pa sve do smrti cara Samuila (1014), knez Vladimir je bio lojalan makedonskom caru.